Deputy Collector (DC) म्हणजे कोण?

Deputy Collector (DC) ला मराठीत उपजिल्हाधिकारी म्हणतात.

महाराष्ट्रातील प्रशासनातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा गट-अ अधिकारी (Class-1) पद आहे.

हे अधिकारी मुख्यत्वे राजस्व विभागात काम करतात आणि

जिल्हाधिकारी (Collector / District Magistrate) यांच्या थेट

अधिपत्याखाली काम करतात.

Deputy Collector (DC) कोण असतो ?

• UPSC मार्फत निवड झालेले IAS Probationary अधिकारी
• Assistant Collector म्हणून काम केल्यानंतर Deputy Collector होतात. किंवा
• MPSC मार्फत निवड झालेले Deputy Collector (MPSC Class-1) अधिकारी म्हणून थेट जिल्हा प्रशासनात नियुक्त होतात.

Deputy Collector ची मुख्य कामे:

1 विकास व प्रशासन

तालुका व जिल्हा पातळीवरील सरकारी योजना राबवणे.

कायदा व सुव्यवस्था टिकवण्यासाठी Collector ला सहाय्य.

2 राजस्व (Revenue) कामकाज

जमीन नोंदी, फेरफार, मालमत्ता कर, त्यातील वाद निराकरण.

जमीन अधिग्रहण (Land Acquisition) प्रकरणे.

3 आपत्ती व्यवस्थापन

पूर, दुष्काळ, आगीसारख्या प्रसंगी मदत व पुनर्वसन.

सरकारी मदत योजना मंजूर करणे.

4 एमर्जन्सी / Elections

निवडणूक कामकाज.

Model Code of Conduct चे पालन.

आपत्कालीन परिस्थितीत जिल्हाधिकाऱ्यांचे प्रतिनिधी म्हणून काम.

Deputy Collector (MPSC) होण्यासाठी पात्रता

शैक्षणिक पात्रताः कोणत्याही शाखेतील पदवी

परीक्षाः MPSC State Services Exam

गट: Class-1 (Gazetted Officer)

वयमर्यादाः साधारणपणे 19-38 (शिथिलता लागू)

Deputy Collector चे अधिकार

• दंडाधिकारी अधिकार (Executive Magistrate Powers).
• जमीन अधिग्रहण प्रकरणे हाताळण्याचा अधिकार.
• सरकारी योजनेसाठी मंजुरी देण्याचे अधिकार.
• जिल्हाधिकाऱ्यांचे प्रतिनिधी म्हणून अनेक प्रशासकीय निर्णय घेण्याची क्षमता.

Deputy Collector पगार

Pay Matrix Level 11

अंदाजे ₹55,000 - ₹1,77,500 + भत्ते

TA, DA, HRA, सरकारी निवास इत्यादी.

Deputy Collector ची पदानुक्रमातील (Hierarchy) स्थिती
जिल्हा स्तरावर अधिकारी क्रम :

1. जिल्हाधिकारी (District Collector / IAS Officer)

2. उपजिल्हाधिकारी (Deputy Collector)

3. तहसीलदार (Tahsildar)

4. नायब तहसीलदार (Naib Tahsildar)

Deputy Collector हा Collector चा उजवा हात मानला जातो.

जिल्ह्यातील अनेक महत्त्वाच्या शाखांची जबाबदारी ह्याच्याकडे असते.

Deputy Collector होण्यासाठीच्या टप्प्यांची माहिती (MPSC मार्गाने)

1 MPSC State Services Preliminary Exam (Prelims)

2 MPSC Mains Exam

3 Interview (Personal Test)

या तीनही टप्प्यांतून यशस्वी झाल्यावर Deputy Collector पद मिळते.

हे MPSC मधील सर्वात उच्च पदांपैकी एक आहे.

Training (प्रशिक्षण)

निवड झाल्यानंतर उमेदवाराला YASHADA (Pune) येथे प्रशिक्षण दिले जाते.

त्यात -

कायदे, शासन प्रक्रिया, नकाशे व जमीन सर्वेक्षण.

लोकसंपर्क व व्यवस्थापन यासंबंधी प्रत्यक्ष व सैद्धांतिक प्रशिक्षण घेतले जाते.

Promotions (पदोन्नतीचे टप्पे)

Deputy Collector → Additional Collector → District Collector → Divisional Commissioner → Secretary /Principal Secretary (राज्यस्तरावर)

म्हणजेच, Deputy Collector पासून सुरुवात करून IAS equivalent स्तरापर्यंत पोहोचता येते (जर प्रमोशन नियमित झाले तर).

Deputy Collector च्या कामाचा प्रभाव

• सामान्य नागरिकांशी थेट संपर्क असतो.
• जमीनविषयक, निवडणूक, मदत योजना यांसारख्या लोकजीवनाशी निगडित निर्णय घेण्याची जबाबदारी.
• एका अर्थाने, Deputy Collector हा "जिल्ह्याचा लघु-Collector" मानला जातो.

Deputy Collector (उपजिल्हाधिकारी) महाराष्ट्रात कोणत्या विभागाखाली काम करतो ?

• Deputy Collector हा मुख्यत्वे "राजस्व व वन विभाग"
• (Revenue and Forest Department, Maharashtra) यांच्या अधिपत्याखाली काम करतो.

याच विभागाच्या माध्यमातून जिल्ह्यातील संपूर्ण राजस्व प्रशासन चालते

आणि Deputy Collector हा जिल्हाधिकारी (Collector) यांच्या थेट मार्गदर्शनाखाली काम करतो.

सोप्या भाषेत

मुख्य विभागः राजस्व व वन विभाग (Revenue & Forest Dept.)

कामाचे ठिकाण: जिल्हाधिकारी कार्यालय (Collector Office)

अधिकार व रिपोर्टिंग: Deputy Collector → Collector (IAS)

Collector → Divisional Commissioner → State Government

महत्त्वाची बाब

Deputy Collector हा गॅझेटेड अधिकारी (Gazetted Officer) असतो

म्हणजेच त्याच्या स्वाक्षरीला शासनमान्यता असते.

त्याच्याकडे दंडाधिकारी (Executive Magistrate) अधिकार असतात.