गायरान जमीन म्हणजे काय?

गायरान जमीन म्हणजे गावातील अशी सार्वजनिक जमीन जी कोणत्याही वैयक्तिक व्यक्तीच्या नावावर नसते आणि ती मुख्यतः गावकऱ्यांच्या उपयोगासाठी राखून ठेवलेली असते.

ही जमीन प्रामुख्याने चारण्यासाठी (जनावरांना चराईसाठी) वापरली जाते, म्हणूनच याला गायरान जमीन म्हटलं जातं.

गायरान जमिनीची वैशिष्ट्ये

1. सार्वजनिक मालमत्ता ही जमीन सरकारी असते, पण गावकऱ्यांच्या वापरासाठी असते.

2. जनावरांचे चारण- गुरे-ढोरे चारण्यासाठी ही जमीन उपयोगात आणली जाते.

3. वृक्षलागवड आणि पाणी साठवणूक काही ठिकाणी झाडे लावणे, शेततळी करणे असे उपक्रम राबवले जातात.

4. खासगी मालकी नाही कुणीही खासगीरित्या या जमिनीवर हक्क सांगू शकत नाही, केवळ सरकारच्या परवानगीने वापर करता येतो.

कायदेशीर बाबी

• गायरान जमिनीवर अतिक्रमण करणे कायद्याने गुन्हा आहे.
• ही जमीन सरकारच्या मालकीची असल्यामुळे त्यावर कुठलाही विकासकाम किंवा बदल करण्यासाठी सरकारी परवानगी आवश्यक असते.

गायरान जमिनीवर अतिक्रमण झाल्यास तक्रार करण्याची प्रक्रिया

1. ग्रामसेवक किंवा सरपंचाकडे तक्रार करा

प्रथम आपल्या गावातील ग्रामसेवक, सरपंच किंवा ग्रामपंचायतीकडे तोंडी किंवा लेखी स्वरूपात तक्रार द्या.

ग्रामपंचायतीकडे गायरान जमिनीचा नकाशा आणि रेकॉर्ड असतो.

2. तलाठी किंवा मंडळ अधिकारी यांच्याकडे लेखी तक्रार

तलाठी किंवा मंडळ अधिकारी (Circle Officer) यांच्याकडे लेखी तक्रार द्या.

ते जमीन पाहणी करून '७/१२ उतारा', फेरफार नोंद तपासून अतिक्रमणाची नोंद घेऊ शकतात.

3. तहसीलदार किंवा उपविभागीय अधिकारी (SDO) यांच्याकडे तक्रार

स्थानिक तहसील कार्यालयात किंवा SDO कार्यालयात अर्ज करून तक्रार दाखल करता येते.

यावर ते मौजे नकाशा, मालमत्ता रेकॉर्ड तपासून कारवाई करतात.

4. पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार

जर अतिक्रमण करणारे अडथळा निर्माण करत असतील, धमकी देत असतील, तर पोलीस स्टेशनमध्ये तक्रार दाखल करता येते.

कलम 447 (अतिक्रमण), 188 (सरकारी आदेशाचे उल्लंघन) इ. अंतर्गत गुन्हा नोंदवता येतो.

ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म (महाराष्ट्रात)

• https://aaplesarkar.mahaonline.gov.in या पोर्टलवरून संबंधित विभागाकडे ऑनलाइन तक्रार दाखल करता येते.
• तक्रारीसोबत जोडावयाची कागदपत्रे
• ७/१२ उतारा (जर उपलब्ध असेल)
• गायरान जमीन असल्याचा पुरावा (ग्रामपंचायतीचा दाखला)
• अतिक्रमणाचा फोटो / व्हिडिओ
• तुमचे ओळखपत्र (आधार, पॅन इ.)