विधानसभा म्हणजे काय?

महाराष्ट्र विधानसभा ही राज्याची विधीमंडळाची खालची सभा (Lower House) आहे. महाराष्ट्रातील कायदे, धोरणे आणि शासन यांचा निर्णय इथेच घेतला जातो.

महाराष्ट्र विधानमंडळाचे दोन भाग आहेत

1. विधानसभा (Vidhan Sabha) - Lower House /लोकप्रतिनिधींचं सभागृह

2. विधानपरिषद (Vidhan Parishad) - Upper House / स्थायी सभागृह

महाराष्ट्र विधानसभेचे वैशिष्ट्य

1. स्थापनेचा वर्ष 1960 (महाराष्ट्र निर्मितीनंतर)

2. सदस्यांची संख्या 288 आमदार (MLA)

3. कार्यकाळ 5 वर्षे

4. प्रमुख पदाधिकारी अध्यक्ष (Speaker), उपाध्यक्ष, मुख्यमंत्री

5. अधिवेशन किती वेळा ? वर्षातून तीन वेळा अधिवेशन

6. अधिवेशनाचे ठिकाण मुंबई (हिवाळी अधिवेशन नागपूरला)

MLA म्हणजे काय?

• MLA (Member of Legislative Assembly) हा त्या मतदारसंघातून निवडलेला लोकप्रतिनिधी असतो.
• प्रत्येक MLA विधानसभा अधिवेशनात भाग घेतो, शासकीय धोरणांवर चर्चा करतो, व कायदे मंजूर करतो.

विधानसभा निवडणूक कशी होते ?

• दर 5 वर्षांनी सार्वत्रिक निवडणूक होते.
• प्रत्येक मतदारसंघातून एक उमेदवार निवडला जातो.
• जास्त मत मिळवणारा उमेदवार MLA म्हणून निवडला जातो.
• बहुमत असलेल्या पक्षाचा नेता मुख्यमंत्री बनतो.

विधानसभा काय करते?

1. कायदे तयार करणे (Law Making)

• नवीन कायदे तयार करणे.
• जुन्या कायद्यात बदल करणे.
• राज्याच्या धोरणांवर चर्चा.

2. सरकारवर नियंत्रण (Control over Government)

• मंत्र्यांना प्रश्न विचारणे (Question Hour).
• विश्वास / अविश्वास ठराव.
• समित्यांद्वारे तपासणी.

3. आर्थिक निर्णय (Budget & Finance)

• राज्याचा बजेट इथेच मांडला जातो.
• खर्चाला मंजुरी.
• नवीन कर किंवा सवलतींचा निर्णय.

विधानसभा मध्ये कोणकोण बसतात ?

1. Speaker : अधिवेशनाचे अध्यक्ष, नियमानुसार प्रक्रिया चालवतात.

2. Deputy Speaker : अध्यक्ष अनुपस्थित असताना काम पाहतात.

3. Chief Minister : सरकारचे प्रमुख.

4. Ministers : वेगवेगळ्या खात्यांचे मंत्री.

5. MLAs : आमदार, मतदारांचे प्रतिनिधी.

अधिवेशन कोणते कुठे होते ?

1. पावसाळी मुंबई

2. नागपूर 2 हिवाळी

3. अर्थसंकल्पीय मुंबई

विधानसभा संदर्भातील महत्त्वाचे शब्द

• विधीमंडळ - विधानपरिषद + विधानसभा.
• अधिवेशन (Session) - ठरावीक काळात चालणारी बैठक.
• विधेयक (Bill) - मंजुरीच्या आधीचा कायद्याचा मसुदा.
• मतविभाजन (Voting) - सभागृहात ठरावावर मतदान.

विधानसभेचा अध्यक्ष कोण असतो? त्याच्या भूमिका काय असतात ?

• अध्यक्ष (Speaker) हे विधानसभेचे सर्वोच्च पदाधिकारी असतात.
• तेच अधिवेशन सुरळीत पार पाडण्याची जबाबदारी घेतात.
• तेच निर्णय घेतात - कोण बोलणार, किती वेळ बोलणार.
• तेच "अविश्वास ठराव", "बजेट चर्चा", "मागणी प्रस्ताव" यांचे नियोजन करतात.

कायद्याची प्रक्रिया विधानसभेत कशी पार पडते?

• विधेयक (Bill) प्रथम वाचन दुसरे वाचन चर्चा → मतदान → मंजुरी → राज्यपालांकडे सादर
• मग तो कायदा बनतो.

MLA चे काम काय असते ?

• आपल्या मतदारसंघातील लोकांचे प्रश्न सभागृहात मांडणे.
• सरकारकडे निधी मागणे.
• लोकांसाठी काम करणाऱ्या योजनांचा पाठपुरावा करणे.

विधानसभेचा खर्च किती ?

• एक अधिवेशन चालवण्यासाठी कोट्यवधी रुपयांचा खर्च येतो.
• प्रत्येक MLA ला पगार भत्ते मिळतात (राहणीमान, फोन, प्रवास भत्ता, इ.).
• मुंबई आणि नागपूर अधिवेशनामागील कारण

हिवाळी अधिवेशन नागपूरला का?

• कारण विदर्भाच्या समस्यांना महत्त्व द्यावे म्हणून.
• मुख्य अधिवेशन मात्र मुंबईतच.

महत्वाचे अधिवेशन अर्थसंकल्प अधिवेशन

• राज्याचा आर्थिक आराखडा सादर केला जातो.
• हा सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा अधिवेशन असतो.

विधानसभा अधिवेशन किती वेळा घेतले जाते?

वर्षभरात किमान 3 अधिवेशनं अनिवार्यः

1. बजेट अधिवेशन (फेब्रु-मार्च)

2. पावसाळी अधिवेशन (जून-जुलै)

3. हिवाळी अधिवेशन (डिसेंबर - नागपूर)