गाव नकाशा तयार कसा केला जातो?

• गावाचा नकाशा तयार करणे ही एक तांत्रिक व कायदेशीर प्रक्रिया आहे.
• यामध्ये गावातील जमिनींचे, रस्त्यांचे, पाण्याचे स्रोत, सार्वजनिक मालमत्ता, घरे व शेती क्षेत्र यांची अचूक नोंद केली जाते.
• हा नकाशा अनेक शासकीय कामकाजासाठी (जसे की फेरफार, जमीन मोजणी, ग्रामपंचायत योजना, इत्यादी) उपयुक्त असतो.

गाव नकाशा तयार कसा केला जातो?

1 सर्व्हे/मोजणी (Land Survey)

• राजस्व विभाग किंवा मोजणी विभागाचे अधिकृत कर्मचारी गावात येतात.
• ते जमिनीच्या मोजणीसाठी Total Station Machine, GPS, ड्रोन, इत्यादी आधुनिक साधनांचा वापर करतात.
• यामध्ये प्रत्येक शेताचा, घराचा आणि सार्वजनिक जागेचा अचूक सीमा व क्षेत्रफळ मोजले जाते.

2 भौगोलिक माहिती गोळा करणे (Mapping Features)

• रस्ते : मुख्य, दुय्यम, गल्लीवजा रस्ते
• घरे : सर्व घरांची जागा व आकृती
• शेतजमीन : गट नंबरनिहाय विभागलेली
• सार्वजनिक जागा : शाळा, मंदिर, तलाव, स्मशानभूमी
• पाणी : स्रोत विहिरी, नदी, तलाव
• सीमा : गावची आणि शिवारांची सीमारेषा

3 डिजिटल नकाशा तयार करणे (Digitization)

• सर्व मोजणीचे डेटा AutoCAD, GIS सॉफ्टवेअर मध्ये टाकून डिजिटल नकाशा तयार केला जातो.
• ड्रोन सर्व्हे असल्यास नकाशा अधिक अचूक असतो.

4 तपासणी आणि सुधारणा (Verification & Corrections)

• तयार झालेला नकाशा ग्रामस्थांसमोर प्राथमिक स्वरूपात मांडला जातो.
• जर एखाद्या व्यक्तीला त्याच्या मालमत्तेच्या बाबतीत हरकत असेल, तर ती नोंदवता येते.
• सर्व हरकतींची सुनावणी करून अंतिम नकाशा तयार केला जातो.

5 शासकीय मंजुरी (Government Approval)

• अंतिम नकाशा तालुका/जिल्हा महसूल अधिकारी यांच्याकडून मंजूर केला जातो.
• मंजुरीनंतर तो ग्रामपंचायत, तलाठी व तहसील कार्यालयात उपलब्ध केला जातो.

नकाशा तयार करण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे

1. 7/12 उतारा (सातबारा)
2. फेरफार पत्र
3. गाव नमुना 8A
4. मागील गाव नकाशा (असल्यास)
5. रहिवाशांची नावे व सर्वे नंबर यादी

गाव नकाशाचा उपयोग

1. गाव विकास योजना तयार करणे.
2. जमिनीचे वाद सोडवणे.
3. घरपटी/जमाबंदी करासाठी वापर.
4. रस्त्यांची नियोजन.
5. डिजिटल ग्राम योजना (DPGP).

गाव नकाशा तयार करताना वापरली जाणारी तांत्रिक साधने व पद्धती

1. Total Station (TSM)

एक इलेक्ट्रॉनिक मोजणी यंत्र आहे.

याच्या साहाय्याने भौगोलिक बिंदू (coordinates) अचूक मोजले जातात.

2. GPS (Global Positioning System)

जमीन व मालमत्तेचे अचूक लोकेशन मिळवण्यासाठी वापरले जाते.

3. Drone Survey (ड्रोन मोजणी)

• आत्ताच्या काळात सरकारने डिजिटल इंडिया लँड रेकॉर्ड्स मॉडर्नायझेशन प्रोग्राम (DILRMP) अंतर्गत गावांचे ड्रोनद्वारे सर्व्हे सुरु केले आहेत.
• यामध्ये स्वामित्व योजना (SVAMITVA Yojana) अंतर्गत गावातील मालमत्तांचे अधिकार पत्र (Property Cards) दिले जात आहेत.

SVAMITVA योजना म्हणजे काय?

• SVAMITVA (स्वामित्व) योजना ही भारत सरकारची एक महत्त्वाची योजना आहे, ज्याअंतर्गत ड्रोन सर्व्हे करून गावांचा डिजिटल नकाशा तयार केला जातो, आणि त्यानुसार मालमत्ताधारकांना मालकीचा पुरावा (प्रॉपर्टी कार्ड) दिला जातो.

SVAMITVA योजनेचे फायदे

• मालमत्तेचा कायदेशीर पुरावा मिळतो.
• बँकेकडून कर्ज मिळवणे सोपे होते.
• गावाचा डिजिटल नकाशा तयार होतो.
• वाद-संशय कमी होतो.
• घरपट्टी लागू करण्यास मदत.

नकाशा तयार करताना कोणते अधिकारी/कर्मचारी सहभागी असतात ?

तलाठी : क्षेत्रफळाची माहिती देतो, फेरफार तपासतो

सर्व्हे अधिकारी (मोजणी) :जमिनीचे मोजमाप व सीमारेषा निश्चित करतो

ग्रामसेवक : स्थानिक माहिती पुरवतो, ग्रामस्थांची मदत करतो

ड्रोन ऑपरेटर : ड्रोनद्वारे नकाशा तयार करतो

तहसीलदार / मंडल अधिकारी

अंतिम मंजुरी देतात

गाव नकाशा पाहायचा असल्यास काय करावे?

तुम्ही गावाचा नकाशा पाहण्यासाठी खालील पर्याय वापरू शकताः

1 भूलेख पोर्टल (Maharashtra Bhumi Abhilekh):

https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/

2 eChawadi, MahaBhumi App - काही ठिकाणी मोबाईल अॅप द्वारेही नकाशे उपलब्ध आहेत.

3 ग्रामपंचायत कार्यालय / तलाठी कार्यालयात विचारून कागदी नकाशा मिळवता येतो.

4 SWAMITVA Property Card Portal - ज्यांना प्रॉपर्टी कार्ड मिळाले आहे, त्यांना त्यामध्ये नकाशा आणि लोकेशन दिलेले असते.

तुम्ही याचा वापर कुठे करू शकता?

1. जमीन विक्री/खरेदी करताना.
2. ग्रामविकास आराखडा बनवताना.
3. जमिनीचा वाद मिटवताना.
4. सरकारी योजनांमध्ये अर्ज करताना.