काम आदेश (Work Order) म्हणजे काय? आणि तो मागायचा अधिकार कोणाला आहे?

काम आदेश म्हणजे एखाद्या सरकारी / स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या (जसे की - ग्रामपंचायत, नगरपालिका, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद) वतीने दिलेला एक लिहित आदेश असतो, ज्यामध्ये ठराविक काम कोणाकडून, कोणत्या अटींवर, किती रकमेसाठी करून घ्यायचं आहे हे नमूद केलेले असते.

या आदेशात हे असतंः

• कामाचं नाव (उदाहरणार्थ- पाण्याच्या टाकीची दुरुस्ती)
• ठेकेदाराचं नाव
• मंजूर रक्कम
• कामाचा कालावधी
• अटी व शर्ती
• निधी कुठल्या योजनेतून आहे (उदा. 15 व्या वित्त आयोगातून)
• काम आदेश मिळाल्याशिवाय कोणतंही काम सुरू करता येत नाही.

काम आदेश मागायचा अधिकार कोणाला आहे?

• ठेकेदार / पुरवठादार / काम करणारा व्यक्ती / संस्था
• ज्याच्याकडून काम करून घेतलं जाणार आहे, त्या व्यक्तीला किंवा संस्थेला काम सुरु करण्यापूर्वी काम आदेश मागायचा पूर्ण अधिकार असतो.

2 ग्रामपंचायत सदस्य / सरपंच / उपसरपंच / नगरसेवक

• ते देखील गावातील कामाबाबत काम आदेशाची कॉपी मागू शकतात कारण काम सार्वजनिक पैशातून होणार असतं आणि लोकांना माहितीचा अधिकार (RTI) आहे.

3 गावकरी / सामान्य नागरिक

• कोणतंही काम सार्वजनिक निधीतून होत असेल तर कोणताही नागरिक RTI द्वारे काम आदेशाची कॉपी मागू शकतो.

काम आदेश कसा मागायचा?

1 ठेकेदार म्हणून

संबधित कार्यालयाकडून (उदा. ग्रामपंचायत / पंचायत समिती) थेट मागू शकतो.

2 सदस्य किंवा नागरिक म्हणून

ग्रामसेवक / सरपंचकडे विनंती करू शकतो.

अधिकृतरित्या RTI द्वारे अर्ज करून मागवू शकतो.

महत्त्व का आहे?

• काम आदेशाशिवाय जर काम सुरू केलं, तर पुढे त्या कामाचे पैसे मिळण्यास अडचण येते.
• भ्रष्टाचार टाळण्यासाठी सार्वजनिक पद्धतीने काम आदेश दिसणं गरजेचं असतं.
• पारदर्शकता येते.

काम आदेशाची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये

1 लेखी स्वरूपात असतो

कामाचा तोंडी आदेश ग्राह्य धरला जात नाही.

कोणतीही अधिकृत कागदपत्र मानली जाणारी गोष्ट "काम आदेश" असते.

2 मंजूरीशिवाय काम केलं तर?

जर ठेकेदाराने/कोणत्याही व्यक्तीने काम आदेशाशिवाय काम केलं, तर त्या खर्चाची देयके सरकारकडून मिळत नाहीत.

त्यावर नंतर वितरीत निधी मिळू शकत नाही.

3 कोणत्या परिस्थितीत दिला जातो?

काम मंजूर झाल्यावर (सर्वसाधारणपणे ग्रामसभेचा ठराव / समितीचा ठराव घेतल्यावर).

मंजूर अंदाजपत्रकात (estimate) निधी उपलब्ध असेल.

प्रशासकीय मान्यता व तांत्रिक मान्यता मिळाल्यावर.

काम आदेश कुठे ठेवतात?

सरकारी कार्यालयाच्या रेकॉर्डमध्ये.

संबंधित ठेकेदार / पुरवठादारकडे एक प्रत.

लेखापाल / ऑडिटरकडे.

काम आदेश कोण देतो ?

ग्रामपंचायतीमध्ये - ग्रामसेवक व सरपंच यांच्या सहीने.

नगरपालिकेत - मुख्याधिकारी / अभियंता यांच्या सहीने.

पंचायत समितीमध्ये - BDO / गटविकास अधिकारी.

जिल्हा परिषदेमध्ये कार्यकारी अभियंता / CEO यांच्या सहीने.

काम आदेश (Work Order) चा नमुना

कार्यालय : ग्रामपंचायत [गावाचे नाव], तालुका [तालुक्याचे नाव],

जिल्हा [जिल्हा नाव]

दिनांक : [दिनांक]

काम आदेश क्रमांक : GP/[क्रमांक]/2025-26

प्रति,

[ठेकेदाराचे नाव / संस्थेचे नाव]

पत्ताः [पूर्ण पत्ता]

विषयः पाणी पुरवठा योजना अंतर्गत नळ योजना दुरुस्तीचे काम आपणास सूचित करण्यात येते की, खालीलप्रमाणे काम आपल्याकडे मंजूर करण्यात आले आहे:

1 कामाचे नाव : नळ योजना दुरुस्ती

2 मंजूर रक्कम : ₹ 1,25,000/-

3 कामाचा कालावधी : आदेशापासून 30 दिवसांच्या आत पूर्ण करणे

4 निधीचा स्रोत : 15 वा वित्त आयोग (सामान्य निधी)

5 अटी व शर्ती :- काम दर्जेदार करणे

लेखी परवानगी शिवाय अतिरिक्त काम करु नये - पूर्ण झालेल्या कामाचा लेखापरीक्षणासाठी तपशील द्यावा