ग्रामपंचायत प्रस्ताव म्हणजे काय?

ग्रामपंचायतीमध्ये कोणताही निर्णय घ्यायचा असेल, तर तो प्रथम 'प्रस्ताव' (Proposal) म्हणून मांडावा लागतो.

• ग्रामसेवक त्या प्रस्तावाची नोंद करतो, आणि नंतर त्या प्रस्तावावर ठराव (Resolution) मंजूर केला जातो.
• "ग्रामपंचायत प्रस्ताव" म्हणजे ग्रामपंचायतीच्या बैठकीत एखादा निर्णय घेण्यासाठी किंवा कृती करण्यासाठी केलेली औपचारिक सूचना.
• हा प्रस्ताव सदस्य, सरपंच किंवा ग्रामसेवक यांच्या वतीने मांडला जाऊ शकतो.
• उदाहरण: "गावात नवीन शौचालय बांधण्यासाठी शासनाकडे निधीची मागणी करण्याचा प्रस्ताव मंजूर करण्यात यावा."

प्रस्ताव मांडण्याची प्रक्रिया

1. सदस्य/सरपंच/ग्रामसेवक प्रस्ताव मांडतो.
2. बैठकीत उपस्थित सदस्य त्यावर चर्चा करतात.
3. बहुमताने निर्णय घेतला जातो (ठराव मंजूर होतो).
4. त्याची नोंद ग्रामपंचायत निर्णय पुस्तकात केली जाते.
5. त्या ठरावावर ग्रामसेवक स्वाक्षरी करतो आणि पुढील कारवाई होते.

प्रस्तावात काय असते ?

• कामाचे नाव.
• कारण व उद्दिष्ट.
• अंदाजित खर्च (असल्यास).
• निधी कुठून मिळणार.
• आवश्यक मंजुरी (सरपंच, सदस्य वगैरे).

प्रस्ताव कोण मांडू शकतो ?

• सरपंच
• ग्रामसेवक
• कोणताही सदस्य (मंजुरीसाठी समर्थन आवश्यक)
• उपसरपंच

प्रस्ताव कधी मांडला जातो?

1. साधारण सभा, विशेष सभा, किंवा महिन्याची मासिक बैठक यामध्ये.
2. तातडीच्या किंवा विशेष गरज असल्यास विशेष सभेचे आयोजन करून प्रस्ताव मांडता येतो

प्रस्ताव मंजूर होण्यासाठी काय आवश्यक आहे?

• किमान बहुमताने मंजुरी आवश्यक.
• क्वोरम (नियत सदस्यांची किमान उपस्थिती) पूर्ण असणे आवश्यक.
• उपस्थित सदस्यांचा मतविभाजन/समर्थनावर ठराव ठरतो.

प्रस्ताव मंजूर झाल्यावर काय होते ?

• तो "ठराव" म्हणून नोंदवला जातो.
• ग्रामपंचायत ठराव पुस्तिकेत (प्रोसीडिंग बुक) नोंद होते.
• त्यावर सरपंच आणि ग्रामसेवक स्वाक्षरी करतात.
• ठरावाच्या आधारावर पुढील कारवाई होते उदा. निधीची मागणी, काम मंजूर करणे, परवानगी मिळवणे.

प्रस्ताव रद्द (Cancel/Rescind) करता येतो का?

• हो, परंतु ज्याच्यावर ठराव झाला असेल तो पुन्हा सभेत मांडून त्यावर नव्याने बहुमताने रद्द करण्याचा ठराव करावा लागतो.
• यासाठी विशेष कारण आणि सदस्यांची सहमती आवश्यक असते.

प्रस्ताव नोंदणीसंबंधी काय महत्त्व आहे?

• प्रत्येक प्रस्तावाची दिनांकानुसार स्पष्ट नोंद असावी.
• मंजुरी झालेली किंवा न झालेली, दोन्ही प्रस्ताव रोजनिशी व ठराव पुस्तिकेत नोंदवले जातात.
• RTI किंवा लेखा परीक्षण झाल्यास ही नोंद अत्यावश्यक ठरते.

प्रस्तावातील त्रुटी टाळण्यासाठी...

1. प्रस्ताव स्पष्ट, संक्षिप्त आणि उद्दिष्टधारित असावा.
2. त्यात कामाची स्वरूप, कारण, अंदाजित खर्च, निधीचे स्रोत यांचा उल्लेख असावा.
3. वादग्रस्त/राजकीय स्वार्थ टाळावे.

महत्वाचे मुद्दे

1 प्रस्ताव मंजूर झाल्यावर तो "ठराव" होतो त्यानंतर तो कायदेशीर मानला जातो.

2 अधिकार व निधी यावर आधारित प्रस्ताव असतो ग्रामपंचायतीच्या अधिकाराबाहेरचा प्रस्ताव जिल्हा परिषद/पंचायत समितीकडे पाठवावा लागतो.

3 प्रस्ताव मागे घेणे शक्य आहे जर तो ठराव झाला नसेल, तर तो बदलता किंवा मागे घेता येतो.

काही सामान्य प्रस्तावांचे उदाहरण

1 शाळेच्या गटाराची दुरुस्ती करणे : सार्वजनिक आरोग्य

2 पिण्याच्या पाण्याची टाकी बांधणे : जलस्रोत व्यवस्था

3 गाव स्वच्छता मोहीम राबवणे : ग्रामविकास

4 गावठाण मोजणीसाठी निधी मागवणे : महसूल व्यवस्था

5 अंगणवाडी इमारत बांधणे : महिला व बालकल्याण

थोडक्यात

"ग्रामपंचायत प्रस्ताव म्हणजे निर्णय घेण्यासाठीची पहिली पायरी जी चर्चा, मतमतांतरे आणि मंजुरीच्या प्रक्रियेतून ठरावात रूपांतरित होते."